Ήταν Σάββατο 6 Οκτωβρίου του 1571, όταν ο χριστιανικός στόλος και μετά από μια φοβερή τρικυμία, καθοδηγούμενος από τον Κεφαλονίτη πλοηγό Φωκά της ισπανοσικελικής μοίρας του Δόν Τζιοβάνι της Καρντόνα πέρασε τον δίαυλο μεταξύ των Εχινάδων νήσων και των παράλιων της Αιτωλίας για να βρεθεί στον Πεταλά. Οι Εχινάδες, μια συστάδα νήσων , που κατά τη μυθολογία ήταν κόρες του ποταμού Αχελώου , λόγω των πολλών υφάλων και βράχων καθιστούσαν τη θαλασσοπορεία φοβερά επικίνδυνη. Αλλά ο Φωκάς με μοναδική μαεστρία που μόνο ένας Κεφαλονίτης μπορούσε να διαθέτει , πέρασε σύρριζα στις εκβολές του Ασπροπόταμου ολόκληρη την χριστιανική αρμάδα.
Με την ανατολή του ήλιου στις 7 Οκτωβρίου ο στόλος μπήκε στο μπουγάζι της Οξειάς και της Σκρόφας και ετοιμάστηκε να εισέλθει στον Πατραικό Κόλπο.
Ήταν η ώρα 11.00 το πρωί. Οι δύο αντίπαλοι στόλοι βρέθηκαν απέναντι ο ένας από τον άλλον στα νότια Αιτωλικά παράλια, ανατολικά από το σύμπλεγμα των Εχινάδων νήσων και σε απόσταση δώδεκα μιλίων.
Ο Χριστιανικός στόλος με δύναμη αποτελούμενη από 203 γαλέρες και 6 γαλεάσσες στον οποίο επέβαιναν 28.000 άνδρες εκ των οποίων 8.000 Έλληνες και επιπλέον 12.000 ναύτες και 1815 πυροβόλα. Την Οθωμανική αρμάδα αποτελούσαν 274 πολεμικά πλοία, από αυτά 200 ήταν γαλέρες, 54 γαλιότες και 20 φούστες . Στον Οθωμανικό στόλο επέβαιναν 25.000 άνδρες εκ των οποίων 2500 γενίτσαροι, χιλιάδες ναύτες και δύναμη 850 πυροβόλων. Στη μέση της Οθωμανικής αρμάδας στεκόταν ο Αλή Καπουτάν Πασάς με 87 γαλέρες. Στη δεξιά πτέρυγα διοικητής ο Μεχμέτ Σιρόκο με 54 γαλέρες και στην αριστερή ο βασιλιάς του Αλγερίου Ουλούτζ Αλή με 61 γαλέρες.
Το σκηνικό για μια από τις σφοδρότερες ναυμαχίες είχε στηθεί . Τέτοιο ήταν το φυσικό ανάγλυφο του τόπου , όπου βρέθηκαν οι 2 αρμάδες που όποιος ήθελε ενδεχομένως να διαφύγει θα διέτρεχε σοβαρό κίνδυνο να χαθεί, καθώς οι δύο αντίπαλοι αντιλήφθηκαν ξαφνικά ο ένας την παρουσία του άλλου , ώστε αναγκάστηκαν να έρθουν σε σύγκρουση. Γιατί συναντήθηκαν σε μια μικρή θαλάσσια έκταση που περιβάλλεται σχεδόν από όλες τις πλευρές από στεριά και η απόσταση από το ένα σημείο στο άλλο δεν ξεπερνά τα 20 με 25 μίλια.
Ο Ανδρέας Κορνάρος ( αδελφός του Βιτσέντζου Κορνάρου) πολεμώντας εκείνη τη μέρα στο πλευρό του Αγκοστίνο Μπαρμπαρίγο ως κυβερνήτης της γαλέρας « ο Χριστός του Χάνδακα » ( Il Christo di Candia ) τοποθετημένος στην αριστερή πτέρυγα της χριστιανικής αρμάδας , στο βιβλίο του « Ιστορία της Κρήτης » ( Historia Candiana ) περιγράφει με τρόπο παραστατικό και ανατριχιαστικό συνάμα την εξέλιξη της ναυμαχίας που διήρκησε συνολικά 4 ώρες :
« Ήταν δίκαιος ο Θεός που έκανε δύο τόσο ισχυρές αρμάδες να κινούνται σε απόσταση 10 με 12 μίλια η μία από την άλλη και να πλησιάζουν από αντίθετες κατευθύνσεις χωρίς να βλέπονται λόγω της στεριάς που τις χώριζε. Την Κυριακή , στις οκτώ το πρωί , καθώς η αρμάδα μας άφηνε ταλαιπωρημένη πίσω της τις Εχινάδες και η εχθρική ξεπρόβαλε σε μερική αταξία από τη μεριά του κόλπου με τους ιχθυότοπους , που οι Έλληνες τον ονομάζουν Μεσολόγγι (…la punta delle Peschiere, dette da Greci Mesologni…) , ήρθαν με μιας αντιμέτωπες . Αμέσως τα νέα για την τυχαία και ευτυχή ανακάλυψη διαδόθηκαν από γαλέρα σε γαλέρα . Τότε οι δικοί μας ευδιάθετοι άρχισαν να καθαρίζουν τα καταστρώματα , να σηκώνουν τις μπάρες και να σκουπίζουν τις πρύμνες , μοιράζοντας όπλα κάθε λογής αμυντικά και επιθετικά πάνω στους διαδρόμους και όπου αλλού χρειάζονταν . Καθένας οπλιζόταν με τα άρματα της προτίμησης του : άλλοι με αρκεβούζια κι άλλοι με αλαβάρδες , ρόπαλα από σίδερο , ακόντια , ξίφη , σπαθιά . Όλοι πήραν θέση στη πρύμνη , στην πλώρη και στα διάμεσα των γαλερών με τάξη θαυμαστή. Σε κάθε γαλέρα υπήρχαν 200 πολεμιστές , ενώ στις ναυαρχίδες και στις υποναυαρχίδες οι άνδρες έφταναν τους 300 ή και τους 400. Έπειτα οι βομβαρδιστές γέμισαν τα πυροβόλα με μπάλες ενισχυμένες με αλυσίδες , καρφιά ,σκάγια και μολύβδινες σφαίρες κι ετοίμασαν τεχνητές φωτιές , βόμβες χειρός, φυσούνες βολής και άλλα παρόμοια όργανα ... Ύστερα έστησαν τα αρκεβούζια πάνω στις κουπαστές και γέμισαν τα πρυμναία πυροβόλα. Έλυσαν από τα δεσμά τους χριστιανούς κατάδικους και τους χάρισαν την ελευθερία τους, προτρέποντας τους να πολεμήσουν στο όνομα του Χριστού , που τους έδωσε την ευκαιρία να απαλλαγούν από τη σκλαβιά. Αρματώθηκαν κι αυτοί με μικρούς θώρακες ,σπαθιά και ελαφριές ασπίδες , όπως οι υπόλοιποι χωρίς καμία διάκριση...Υψώθηκαν έπειτα στα κατάρτια των γαλερών τα φλάμπουρα και τα λάβαρα τους. Κι όταν δόθηκε το σύνθημα από τις σάλπιγγες και τα τύμπανα , υψώθηκε από όλο το στόλο μια φωνή , μια ευλαβής επίκληση στον παντοδύναμο Θεό, τον Πατέρα, τον Υιό και το άγιο Πνεύμα… Αμέσως οι ιερείς και πολλοί κυβερνήτες προχώρησαν από την πρύμνη έως τη πλώρη των γαλερών τους με τον Εσταυρωμένο στο χέρι , προτρέποντας κι εμψυχώνοντας τους άνδρες τους , να ακολουθήσουν Εκείνον που μόλις είχε κατέβει από τον ουρανό για να πολεμήσει τους εχθρούς του θείου Του ονόματος…και έπεσε τότε από τη ναυαρχίδα των Οθωμανών μια κανονιά και ακολούθησαν κι άλλες από τις δύο πτέρυγες δίνοντας έτσι το σύνθημα για την επίθεση. Κι αυτοί με τρομερή διάθεση και τρομακτικά ουρλιαχτά βάλθηκαν να κωπηλατούν με ακόμα μεγαλύτερη δύναμη… Ξέσπασε τότε ένας φονικός καταιγισμός από πυροβολισμούς και βέλη, τόσο που φαινόταν η θάλασσα να καίγεται από τις αστραπές και τις φλόγες των πυρκαγιών….είχε γίνει κι όλας ρεσάλτο σε πολλές γαλέρες και της μιας και της άλλης πλευράς . Οι οθωμανοί και οι χριστιανοί πάλευαν σώμα με σώμα με κοφτερά άρματα , αφήνοντας πίσω τους λίγους ζωντανούς. Αμέτρητοι οι νεκροί που θέριζαν οι σπάθες και τα γιαταγάνια….Με τη χάρη του Θεού γύρω στις τέσσερις το απόγευμα οι εχθροί βρίσκονταν σε πλήρη διάλυση. Είχαν υποταχθεί και ηττηθεί. Κυριεύτηκε χωρίς ιδιαίτερη αντίσταση και η υπόλοιπη οθωμανική αρμάδα με εξαίρεση τις γαλέρες του Ουλούτζ Αλή που χάθηκαν στο ανοικτό πέλαγος. Έμενε λίγο ακόμα φως της μέρας και γι’αυτό δεν τον ακολούθησε κανείς... Τρομακτικό και φρικτό ήταν το θέαμα που παρουσίαζε η θάλασσα, καθώς ήταν βαμμένη στο αίμα κι έσπρωχνε πέρα δώθε αναρίθμητα πτώματα. Άμετρο σπλάχνος προκαλούσε η θέα όσων κρεμόταν από τα κάθε λογής ξύλα και παρασέρνονταν στα ανοιχτά κι άλλων πολλών χριστιανών και οθωμανών μαζί που κολυμπούσαν ξεψυχισμένοι, εκλιπαρώντας για βοήθεια κι αγκιστρωμένοι στο ίδιο ξύλο προσπαθούσαν να σωθούν. Από κάθε μεριά ακούγονταν ουρλιαχτά και θρήνοι. Κι όσο πιο πολύ έπεφτε το σκοτάδι, τόσο πιο επιβλητικό κι ανατριχιαστικό γινόταν το θέαμα…»
Στη ναυμαχία των Εχινάδων σκοτώθηκαν πάνω από 40.000 άνδρες και από τις δύο πλευρές. Ο τουρκικός στόλος καταστράφηκε παντελώς καθώς από τα 270 περίπου σκάφη γλύτωσαν μόνο 50 περίπου γαλέρες . Είναι η δεύτερη σε απώλειες μάχη στην ευρωπαϊκή ιστορία μετά τη μάχη των Καννών το 216 π.Χ. όπου χάθηκαν 58.000 άνδρες σε λιγότερο από ένα τετραγωνικό μίλι.
(Οι πληροφορίες και οι περιγραφές από :
“ To Ιόνιο Πέλαγος χαρτογραφία και ιστορία 16ος-18ος αιώνας ” του Μ.Ι.Ε.Τ.
“ Ναυμαχία Ναυπάκτου (7-10-1571) του Β. Σταυρογιαννόπουλου υποστράτηγου Ε.Α.
« Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου ” του Β. Μισύρη )
( Χάρτης, που σχεδιάστηκε σύμφωνα με τις υποδείξεις του γεωγράφου Egnazio Danti, και βρίσκεται εντός της Πινακοθήκης Γεωγραφικών Χαρτών του Βατικανού.)
Αντώνιος Στέλιος
Η δεξιά πτέρυγα της Οθωμανικής ναυτικής διάταξης προς την Ακαρνανική ακτή έπεσε στα αβαθή και κόλλησαν στην αμμόλασπη. Εκεί έγινε το πρώτο μακέλεμα των οθωμανών αφού ουσιαστικά ήταν εκτός μάχης τα πλοία των οθωμανών έτσι κολλημένα και ακίνητα. Αποδεκατίστηκε από το ευρωπαϊκό αντίστοιχο κέρας. Αυτό είχε καταλυτική επίδραση και στην υπόλοιπη εξέλιξη. Υπάρχουν υπόνοιες πως, επειδή οι κωπηλάτες στα οθωμανικά πλοία ήταν Ελληνες από αναγκαστική στράτευση στα παράλια της Ιωνίας, έστρεψαν σκόπιμα τα πλοία στα αβαθή κοπηλατόνυας μονό παντα ή άναρχα και εκτός ρυθμού, αφού έτσι δεν κινδύνευαν να πνιγούν ως αλυσοδεμένοι αλλά και από εκδικητική μανία στους οθωμανούς. Υπάρχουν επίσης αναφορές πως στην ηπειρωτική ακτή είχαν μαζευτεί χιλιάδες χορικοί Έλληνες που παρακολουθούσαν την ναυμαχία και ξεσπούσαν σε επευφημίες κάθε που καταστρεφόταν οθωμανικό πλοίο.
Ακαρνάν Ξηρομερίτης
Πως οι Οινιάδες “έχασαν” από τη Ναύπακτο τη Ναυμαχία του 1571
Card Postal από την απόδοση τιμών το 1571 στο χώρο της Ναυμαχίας.
Του Λίνου Υφαντή,
Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου αποτέλεσε μια νίκη παγκοσμίου βεληνεκούς των Χριστιανικών δυνάμεων έναντι των Οθωμανών το 1571. Έλαβε χώρα στις θάλασσες της Αιτωλοακαρνανίας, ωστόσο η ακριβή της τοποθεσία ήταν στον κόλπο του ακρωτήριου του Παλιοπόταμου (scrofa) των Οινιαδών και όχι της Ναυπάκτου όπως επικράτησε να λέγεται. Πως όμως οι Οινιάδες “έχασαν” το προνόμιο να έχουν τον πρώτο λόγο στις επετείους από την ιστορική αυτή ναυμαχία;
Η λογική της διπλής γιορτής Ναυπάκτου-Οινιαδών.
Η καθοριστική απάντηση βρίσκεται στο τελετουργικό και κάποιες κρίσιμες κινήσεις των τελευταίων 50 χρόνων.
Ήταν το έτος 1971 , τότε που η Ισπανία γιόρταζε με περηφάνεια τα 400 χρόνια από τη Ναυμαχία. Η στιγμή αυτή συνέπεσε με την τάση της εποχής να δίνεται έμφαση στην εθνικο-ιστορική μνήμη αλλά και με τις ενέργειες επιφανών Ναυπακτίων όπως του Γεώργιου-Αθανασιάδη Νόβα, ο οποίος ως πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών εκφώνησε λόγω ενώπιων Ελλήνων, Ισπανών και Ιταλών εκπροσώπων. Έτσι το έτος εκείνο έγιναν εκδηλώσεις και στη Ναύπακτο αλλά και στο σημείο της Ναυμαχίας στο ακρωτήριο Σκρόφα Οινιαδών, όπου εμφανίζεται ο Νόβας στην παραπάνω φωτό με πλοίο του πολεμικού ναυτικού να αποδίδει τιμές.
Η τελική “επικράτηση” της Ναυπάκτου
Η τάση αυτή συνεχίστηκε και στη μεταπολίτευση όπου η τότε κρατική τηλεόραση (Υ.ΕΝ.Ε.Δ.) έκανε εκτενή αφιερώματα στη Ναυμαχία τα έτη 1979-1980. Καθοριστικά όμως την πλάστιγγα υπέρ της Ναυπάκτου έδωσε το υπ’ αριθμόν 599/1981 Προεδρικό Διάταγμα “περί καθιερώσεως δημοσίας εορτής εις τον Δήμον Ναυπάκτου” ύστερα από πρόταση του τότε Αιτωλοακαρνάνα Υπουργού Εσωτερικών της Κυβέρνησης Ράλλη Χριστόφορου Στράτου και που υπέγραψε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής. Μπορεί ο Στράτος να είχε ως προταρχικό στόχο τη θεσμοθέτηση των γιορτών,χ ωρίς να έχει σκεπτικό να “ρίξει” ένα μέρος έναντι του άλλου, ωστόσο το Προεδρικό Διάταγμα καθόριζε ρητά ως τόπο διεξαγωγής των γιορτών τη Ναύπακτο.
Από τότε και στο εξής ο Δήμος Οινιαδών ως “Καποδιστριακή οντότητα” έκανε κάποιες προσπάθειες να στήσει ένα μνημείο στο σημείο της Ναυμαχίας και να γίνεται έστω ένα τελετουργικό εκεί χωρίς όμως να υπάρξει αποτέλεσμα. Ανάλογη συνέχεια δεν υπήρξε και στην εποχή του Καλλικράτη όταν η περιοχή εντάχθηκε στον ευρύτερο Δήμο Ι.Π. Μεσολογγίου, ίσως γιατί το Μεσολόγγι είχε ως απόλυτη προτεραιότητα το σημαντικό χρέος υλοποίησης των γιορτών της Εξόδου.
Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου είχε ήδη χαθεί, ίσως πολύ πριν από το 1971, από τους τότε συγγραφείς, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους την αναφέραν έτσι και όχι ως ναυμαχία των “Εχινάδων” η κάτι παρεμφερές. Συν τοις άλλοις, η Ναύπακτος δεν είχε το χρέος διοργάνωσης εορτών ιστορικού ενδιαφέροντος όπως το Μεσολόγγι, οπότε de facto αναδείχθηκε ως δικαιούχος της διαχείρισης της μνήμης του συγκεκριμένου γεγονότος έστω και να έγινε πολλά χιλιόμετρα δυτικότερα. Ωστόσο η λογική του μνημείου και μέρος του τελετουργικού στον χώρο της Ναυμαχίας στη Scrofa Οινιαδών ίσως δεν θα έβλαπτε κανέναν αλλά θα αναδείκνυε το γεγονός ακόμα περισσότερο.
Για το ιστορικό των εκδηλώσεων και όχι για τη θέση που εκφέρεται στο άρθρο αξιοποιήθηκαν πληροφορίες από:
Μαρία Κ. Μαραγκού, Τελετουργικές αναπαραστάσεις και Διαχείριση του Ιστορικού Παρελθόντος στο παρόν. Η περίπτωση της Ναυμαχίας της Ναυπάκτου. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Φιλοσοφική Σχολή. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα: Νεώτερη και σύγχρονη ελληνική κοινωνία, ιστορία-λαϊκός πολιτισμός”.
Giannis Georgopoulos
Η τελευταία ναυμαχία με κωπήλατα πλοία. Στην οποία είχε λάβει μέρος και ο συγγραφέας του Δον Κιχώτη, Θερβάντες, χάνοντας το ένα του χέρι μάλιστα.
Επίσης στο Ναυτικό Μουσείο της Μαδρίτης υπάρχει πίνακας που απεικονίζει σκηνές από την ναυμαχία και κατά την ιδρυτική ομιλία του ινστιτούτου του Αμερικάνικου Ναυτικού (USNI), διαβάστηκε η ιστορία της ναυμαχίας.
Να γινόταν ένα "what if", να είχαν συμφέρον οι Δυτικοί να εκδιώξουν τους Οθωμανούς ανατολικότερα κι όχι να θέσουν σύνορο το Ιόνιο, πόσα δεινά θα χαμε γλιτώσει και πόσο θα είχαμε προοδεύσει, ίσως κι άλλοι λαοί στα Βαλκάνια, από αυτή τη μάστιγα που μας κατατρέχει ακόμα..
Ακαρνάν Ξηρομερίτης
Η Ναυμαχία έγινε στις Εχινάδες Νήσους στις εκβολές του Αχελώου, στις ακτές της Ακαρνανίας και στην είσοδο του Πατραικού.. απο την έξω όμως μεριά, ιόνιο...η περιοχή τότε ονομάζονταν κόλπος του Λεπάντο... και οι Δυτικοί ήθελαν να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στη μάχη λέγοντας στις πατρίδες τους ότι κατανίκησαν τους Τούρκους μέσα στο Αγκυροβόλιο τους την Ναύπακτο πρώην κομμάτι της Βενετσίανικης Αυτοκρατορίας... το οποίο είχαν χάσει απο τους Τούρκους... οι χάρτες και η ιστορία αναφέρουν παντού Ναυμαχία των Εχινάδων ή Κουρτσολάρων όπως ήταν η λατινική ονομασία.. υπάρχουν χάρτες και βιβλία για αυτά... γίνεται γιορτή στις Οινιάδες ίδια μέρα με την Επέτειο της Ναυμαχίας που γίνεται και στη Ναυπακτο αλλά στο πραγματικό σημείο της Ναυμαχίας. Εκεί υπάρχουν και ναυάγια με βαρύ οπλισμό που ο Αχελώος μπαζώνει συνεχώς με τις φερτές του ύλες!!
Spyros Apostolopoulos
Διαβάζω την περιγραφή του Ανδρέα Κορνάρου στο βιβλίο ΙΟΝΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ 16os-18oς : « Ο Μεχμέτ Σιρόκο , ο διοικητής της δεξιάς πτέρυγας του εχθρού, για να σωθεί , αποκόπηκε από την υπόλοιπη αρμάδα κι έπλεε παράλληλα προς την ακτή., για να συναντήσει την αριστερή πτέρυγά μας που διοικούσε ο Αγκοστίνο Μπαρμπαρίγο. Αυτός προχώρησε με θάρρος και με αξιοθαύμαστη κίνηση αξιοποιώντας το πλεονέκτημα που του έδινε ένα βουνό , πήρε θέση μπροστά από τον εχθρό κλεινοντας του το πέρασμα , έτσι που όχι μια γαλέρα , αλλά ουτε μια μικρή βάρκα δεν θα μπορούσε να περάσει...O Σιρόκο , ο αρχηγός της δεξιάς οθωμανικής πτέρυγας, αδυνατώντας να εκτελέσει τα σχέδια του και καθώς έβλεπε να τσακίζονται τα κατάρτια και οι πρύμνες του , να εκσφενδονίζονται οι μπάρες και τα άρμενα του στον αέρα , έχοντας υποστεί τρομερές απώλειες σε άνδρες , προσπαθούσε να κρατηθεί στη μάχη. Στο τέλος όμως πολλές γαλέρες του , που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από ένα τέτοιο μακελειό, τράβηξαν προς τη παραλία και πολλοί έπεσαν στη θάλασσα για να σωθούν κολυμπώντας ως τη στεριά...» Αυτό ενισχύει το παραπάνω σχόλιο του κ. Αντώνιος Στέλιος
Παναγιώτης Κατσάρης
Ισπανική γαλέρα έξω απ τη Ζάκυνθο βρέθηκε το 2014
Μάκης Κοντογεωργάκης
Αρχικά, η ναυμαχία έγινε γνωστή ως "battaglia dei Curzolari", δηλαδή ναυμαχία των Εχινάδων Νήσων. Ακολούθως, επικράτησε η επωνυμία "battaglia di Lepanto", την οποία ο Διονύσιος Ρώμας απέδιδε, αν θυμάμαι καλά, ως ναυμαχία τού Λέπαντο. Η επωνυμία αυτή προέκυψε πιθανότατα από τον "Κόλπο τού Λέπαντο" (Golfo di Lepanto), δηλαδή τη θαλάσσια περιοχή που αποτελείται από τις δύο επιμέρους περιοχές που σήμερα ονομάζουμε "Πατραϊκό Κόλπο" και "Κορινθιακό Κόλπο". Η ναυμαχία διεξήχθη εντός τού Πατραϊκού Κόλπου.
Γιώργος Κροντηράς
Είναι πολύ ενδιαφέρον αναφορες για τα Ελληνικα πληρώματα στον Οθωμανικό στόλο, παραδινονταν μαζικα στους Ισπανους και ζητούσαν να πανε μαζι τους, θεωρώντας οτι τους ελευθερώνουν απο τη σκλαβιά
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου